De Friese taal, meer Engels dan Nederlands?

Vanwege de koude weersomstandigheden van de afgelopen dagen wordt er in  de Noord-Nederlandse provincie Friesland gesproken over het rijden van de “Elfstedentocht”. De laatste keer dat de Elfstedentocht werd gehouden was in 1997, maar elk jaar – als de temperatuur onder de 0 °C komt en vijvers en plassen beginnen te bevriezen – beginnen de Nederlanders te speculeren of dit jaar de Elfstedentocht georganiseerd kan worden.

Friesland staat bekend om het schaatsen maar ook om zijn taal, want het is de tweede officiële taal van Nederland.
In tegenstelling tot wat vele misschien denken is Fries geen Nederlands dialect. Het heeft zijn eigen schrift, zijn eigen gesproken taal en typisch Friese uitspraken. Bovendien wordt Fries als voertaal op “Omrop Fryslân” gesproken op tv in Friesland. Elke niet-Friese Nederlander zal weinig tot geen idee hebben waar Friezen het over hebben als ze meeluisteren.

Bekende Friese zinnen en uitspraken

It giet oan!

Het gaat door! – Deze zin is beroemd geworden doordat het gebruikt wordt door de Elfstedentocht-commissie om aan te geven dat het ijs is goedgekeurd en dat de tocht door kan gaan. Het wordt in het Nederlands gebruikt om enthousiasme uit te drukken wanneer iets eindelijk gebeurd.

 

Oant moarn.

Tot morgen. – Dit werd jarenlang iedere dag gezegd door de bekendste weerman op de Nederlandse televisie (Piet Paulusma). Hij heeft ervoor gezorgd dat deze zin bekend is geworden onder vele  Nederlanders.

 

‘t ken net.

Het kan niet. – Deze zin werd gebruikt in een Nederlandse reclame voor de Friese alcoholische drank “Berenburg”. In de reclame zien we 2 naïeve Nederlanders die aan Friese broer vragen of het ijs dik genoeg is om op te lopen. De boer antwoordt “’t ken net” wat ontzettend veel lijkt op “het kan net. De uitkomst kan je al raden – de Nederlanders stappen het ijs op en zakken er gelijk doorheen.

 

Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries.

Boter, brood en groene kaas, wie dat niet kan zeggen is geen echte Fries. – Een oud sjibbolet dat stamt uit de 15e eeuw toen Grutte Pier, een Friese verzetsheld, aan mensen vroeg om de zin uit te spreken. Het gerucht is dat hij de mensen die de zin niet konden uitspreken onthoofdden omdat ze niet Fries waren.

 

By Dokkum om.

bij Dokkum om. – Deze uitdrukking stamt af van de schaatsers van de Elfstedentocht. Tijdens de tocht moeten de schaatsers heen en terug schaatsen naar Dokkum via de Dokkumer Ee, om vervolgens te eindigen in Leeuwarden. De uitdrukking betekent dan ook om een nutteloze omweg te maken.

 

As it net kin sa’t it moat, dan moat it mar sa’t it kin.

Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan. – De Nederlandse vertaling van deze Friese zin wordt door veel Nederlanders gebruikt, zonder dat ze doorhebben dat het stamt uit het Fries. Het betekent dat als iets niet lukt op de manier waarop het bedoeld is, je een andere manier moet bedenken om datgene te doen.

 

Voorbeelden van Friese woorden die sprekend op het Engels lijken

FriesEngels
tsiischeese
hierher
sjirpsyrup
úsus
ik bin siikI’m ill
kaaikey
doardoor
fergettenforgotten
efterafter
jieryear
swietsweet
hinhen
deiday
skiepsheep
readred
griengreen
breabread

 

Livewords vertaalt onder andere voor: